MeMaria.org

Hãy Thành Lập Dòng Kín Trên Nước An-Nam, Lời thánh Têrêsa Avila

§ Một Đan Sĩ

Chúng tôi ghi lại đôi giòng lịch sử về cuộc thành lập Đan-viện Cát-minh Sài-gòn không ngoài mục đích tỏ lòng tri ân đối với tình mẫu tử của Mẹ Thánh Têrêsa. Nhờ Người mà đan viện Cát-minh được thành hình trong một bối cảnh lịch-sử rất đặc biệt. Nếu không bởi Ý Chúa Quan-Phòng sắp đặt và biểu lộ qua lời yêu cầu trực tiếp của Mẹ Thánh chúng tôi, có lẽ ngày nay Đan-viện Sài-gòn sẽ không được vinh dự mang tên: "Dòng Kín tiên khởi trên các xứ truyền giáo", với những trang sử sáng lạn, nói lên một niềm tin mãnh liệt, một lòng tín thác vô bờ bến của những Đấng lập dòng.

"Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,
Ăn gạo nhớ kẻ đâm xay giần sàng"

chẳng khác nào bản "Tình ca" thâm thuý, quãng diễn phần nào tâm tình của chúng tôi đối với các bậc tiền nhân ...

DÒNG KÍN LISIEUX VỚI SỨ MỆNH TRUYỀN GIÁO

Năm 1861, từ dóng kín Lisieux, miền Normandie nưóc Pháp, bốn nữ tu kín từ giã quê nhà, ra đi vì một chí hướng truyền giáo cao cả. Ngày 9-10-1861, bốn vị truyền giáo sống dời chiêm niệm ấy đặt chân lên nước Việt-nam, một quê hương đã được mệnh danh "Đất của hơn 100 000 đấng Tử Đạo".

Có lẽ ngày nay, không ai xa lạ khi nghe nói về dòng Kín Lisieux, nơi hun đúc một vị Đại thánh: Thánh Têrêsa Hài-Đồng Giêsu.

Từ muôn thuở, Chúa Quan Phòng đã tiền định dòng Kín Lisieux trong sứ-mệnh thành lập một đan-viện tiên khởi của Xứ Truyền Giáo; và chỉ duy mình Ngài đã thấy trước, trong 27 năm nữa, bé Têrêsa Martin sẽ vào tu tại dòng Kín Lisieux. Và cũng chính Ngài đã đặt nơi chị Thánh Têrêsa khát vọng sang Sài-gòn, ngay lúc còn ở Tập-viện, cũng như sau này chính Ngài đã đặt Têrêsa lên làm "Quan Thầy các xứ truyền giáo" đồng tước hiệu với Thánh Phanxicô Xavier thuộc dòng Tên.

Còn theo sử liệu, sở dĩ dòng Kín Lisieux được hân hạnh đi tiên phong trong việc thành lập dòng kín Cát-minh trên xứ Truyền Giáo là nhờ đã rước vào dòng một thỉnh sinh: chị Philomène de l'Immaculée Concepption. Chị là em họ của Đức Cha Lefèbre, Giám-Mục tại Miền Tây Nam-Kỳ, tức Việt-Nam của chúng ta ngày nay.

Ngày 27-8-1844, chị thình sinh trẻ này được lãnh Tu-Phục, và cùng năm ấy, trên cách đồng truyền giáo xa xôi, người anh họ của chị, Đức Cha Lefèbre bị bắt và bị tống giam tại Triều Đình Huế, ngày 31-10-1844. Đến tháng Tư năm 1845, nể lời yêu cầu của Bộ tư-lệnh Hải-quân Pháp, Vua Thiệu-Trị hạ chỉ phóng thích Đức Cha, nhưng trục xuất Ngài khỏi nước Việt-Nam. Đức Cha xin Hải-quân Pháp đưa Ngài sang Singapore. Nơi đây Ngài hy-vọng sẽ tìm được phương tiện trở về cánh đồng truyền giáo thân yêu.

Vào hạ tuần cuối tháng năm 1846, Đức Cha bí mật trở về Việt-Nam, trên một chiếc thương thuyền chở xi-măng. Nhưng vừa cập bến Sài-gòn, rủi thay, nhân viên Thương chính bắt được, và sau đó Ngài lại bị giải về Huế. Chính trong nơi lao-xá Huế này, đang lúc cổ mang gồng, tay mang xiềng, chờ ngày ra lãnh án bá-đao, thì bỗng một hôm, Đức Cha thấy Thánh Têrêsa Avila hiện đến (chúng tôi xin mở ngoặc, theo sử liệu nói rằng "trong một thị kiến", nhưng không nói rõ thị-kiến đó như thế nào, vậy để tùy ý đọc giả muốn hiểu thế nào cũng được... Điểm quan-trọng mà chúng tôi muốn đề-cập nơi đây, chính là lời yêu cầu phát xuất từ Thánh Têrêsa...) Mẹ Thánh Têrêsa chúng tôi thỉnh cầu với Đức Cha Lefèbre với những lời lẽ như sau:

"HÃY THÀNH LẬP DÒNG KÍN TRÊN NƯỚC 'AN-NAM', VÌ NHỜ ĐÓ THIÊN CHÚA SẼ ĐƯỢC PHỤNG SỰ VÀ TÔN KÍNH KHÔNG ÍT.

Và cũng chính nơi đề-lao Huế này, Đức Cha nhận được một lá thư của nữ tu Philomèna, cho biết tin chị được Khấn dòng trong tháng Hai năm 1846. Phải chăng đây là một cuộc tương ngộ huyền nhiệm...? Phải chăng lời thỉnh cầu thành lập dòng Kín tại Việt-Nam đã gián tiếp nói cho vị truyền giáo biết cuộc đời Ngài chưa chấm dứt tại nơi lao-xá này? Và hứa hẹn một ngày mai tươi sáng, một ngày mai cánh đồng truyền giáo sẽ vàng ối những gié lúa nặng trĩu, chạy tới tận chân trời xa xăm...?

Một lần nữa Đức Cha Lefèbre được triều đình Thiệu-Trị phóng thích và trục xuất sang Singapore như lần trước. Sao y bản cũ, Vị Giám-Mục dũng cảm của chúng ta lại mưu toan trở về cánh đồng truyền giáo quí mến xưa. Năm 1847, Ngài đã thành công trở về sống giữa đoàn chiên, nhưng phải lẩn trốn, nay làng này, mai làng khác.

Vua Tự-Đức kế ngôi Vua Thiệu Trị, lúc đầu tỏ ra khoan hồng với đạo Công-Giáo mà thời đó bấy giờ gọi là TẢ ĐẠO, nhưng sau đó ít lâu, nhà Vua hạ-chỉ bách hại và truy nã Kitô giáo gắt gao, kinh khủng.

Giữa những cơn bắt đạo như thế, giữa những ngày lao khổ gian-truân, Đức Cha Lefèbre có còn nhớ chăng lần thị-kiến ở đề-lao Huế xưa kia và lá thư của người em họ bên kia trời Âu?

Mãi đến năm 1849, Đức Cha mới phúc đáp lá thư của nữ tu Philomèna. Trong thư này Ngài tỏ ra ước ao thành lập dòng Kín tại Việt-nam. Ngài nhắc lại lời nói về Thánh Têrêsa Avila: "Nhờ nước mắt và lời cầu-nguyện, Thánh Nữ đã cứu rỗi các linh-hồn cũng bằng vị Tông-Đồ Cả của xứ Ấn-Độ, nhờ lời giảng dạy và phép lạ..."

Vừa nhận được thư của Đức Cha, Mẹ Bề trên dòng Kín Lisieux lúc bấy giờ là Mẹ GENEVIEVE, cũng là vị sáng lập dòng này, với một đức tin anh dũng, và một lòng truyền giáo bao la, Mẹ bảo chị Philomèna trả lời ngay cho Đức Cha, nói rằng: NGÀI RẤT HÂN HẠNH ĐÁP LẠI LỜI YÊU CẦU CỦA ĐỨC CHA...

Tuy nhiên mãi chờ mãi đến năm 1861, dư định trên mới có thể thực hiện được, mặc dầu tình hình cấm đạo lúc đó vẫn chưa yên. Ngược lại là đằng khác, càng ngày càng thêm sôi nổi, đầy cực hình. Chính Đức Cha đã ghi lại vào khoảng tháng 5-1859 rằng: "TÔI CHƯA BAO GIỜ THẤY, CHỈ TRONG VÒNG MỘT NĂM MÀ SỐ NGƯỜI TUYÊN XƯNG ĐÚC TIN VÀ CHỊU TUẪN-GIÁO QUÁ NHIỀU NHƯ NĂM NAY, HỌ PHẢI CHỊU TRĂM NGÀN ĐAU KHỔ, DƯỚI GÔNG CÙM, TRĂNG TRÓI..." Cũng chính năm 1861, năm thành lập dòng Kín Sài-gòn, Nhà Vua hạ lệnh phân sáp tất cả các gia-đình Công-giáo.

Cần đọc lại những trang sử oanh-liệt của các Đấng Tử-Đạo Việt-Nam trong thời hậu bán thế kỷ XIX, ta mới có thể hiểu được, hai vị lập dòng của chúng tôi: Đức Cha Lefèbre ve Mẹ Philomèna là những tâm hồn anh-dũng, sắt đá, trung-kiên, với niềm Tin mãnh liệt và chí hướng truyền giáo đến độ nào.

SÀI-GÒN NĂM 1861:

Sau 90 ngày lênh đênh trên mặt đại-dương, bốn nữ tu dòng Kín sung sướng nhìn thấy thành phố Sài-gòn, thủ đô của miền Nam nước Việt. Thật ra lúc bấy giờ Sài-gòn không hẳn là một thành phố, mà chỉ là một đo-thị gồm 40 làng nhỏ ở kế cận nhau. Ngoài thành của Vua Minh Mạng ra, Sài-gòn không có mọt dinh-thự nào, cũng không một nhà nào được xây cất bằng gạch! Nhưng thành Vua Minh Mạng đã bị phá hủy từ hai năm trước.

Mẹ Philomèna viết: "Ngày 9-10-1861, chúng tôi đặt chân lên đất An-nam, đất đã thấm nhuần máu của bao vị Tử Đạo; từ đây đất này sẽ trở nên Quê hương yêu quý của chúng tôi".

Đồng hành với 4 nữ tu Kín có 10 nữ tu dòng thanh Phaolô. Vì thế, khi tàu vừa cặp bến, các nữ tu được các Cha Thừa Sai và Mẹ Benjamine, bề trên các nữ tu dòng Thánh Phaolô, ra tận bến tàu đón và đưa về Tòa Giám Mục. Khó tả được niềm vui của Đức Cha khi giáp mặt với 4 nữ tu Kín. Ngài nói: "Các con qúy mến, Cha đã chờ các con từ bao năm qua!..."

NHỮNG NGÀY ĐẦU TRÊN ĐÂT LẠ:

Mẹ Philomèna ghi lại như sau: "Đức Cha đích thân đưa chúng tôi đến căn nhà Ngài đã dọn sẵn cho chúng tôi (hiện nay là phía chợ Cũ). Căn nhà rộng, có một lối đi chính giữa chia làm hai gian, phân nửa dành cho các nữ tu dòng Thánh Phaolô, còn chúng tôi chiếm phần nủa còn lại". Về sau, khi nói về căn nhà này, nữ tu Thánh Xavier (một trong 4 nữ tu Kín) viết: "Đó là một trong những nhà tốt nhất xứ này, nhưng xây cất trên khoảnh đất quá lầy lội". Và Mẹ Philomèna thì nói: "Một căn nhà bất tiện cho chúng tôi hết mọi bề". Tuy nhiên, vừa đến nơi, cả 4 nữ tu Kín liền tra tay thu xếp, lấy vải bố ngăn ra làm Nhà Nguyện, phòng khách, phòng cơm, nhà bếp, phòng riêng v.v. duy có "bàn xoay" là phức tạp, vì mấy người thợ mộc chưa hề thấy, chưa hề nghe và cũng không sao giải thích cho họ hiểu được!

Ngôi nhà nhỏ đã tạm chỉnh đốn xong. Ngày 15-10–1861 Lễ Thánh Têrêsa, Đức Cha Lefèbre thân hành đến dâng Thánh Lễ và ban phép cho các nữ tu Kín được giữ Mình Thánh Chúa luôn trong nhà Nguyện. Đây là lần đầu tiên nước Việt-Nam được đặc ân này. Từ nay, dưới sự hiện diện của Chúa Giêsu Thánh Thể, cuộc đời chiêm-niệm với niềm vui bất biến, lòng tín thác hoàn toàn vào Chúa cùng với chí hướng tận hiến vì vinh-danh Chúa, vì phần rỗi tha nhân, bắt đầu triển nở nơi đan-viện bé nhỏ trên quê hương đất Việt thân yêu này.

NHỮNG THỬ THÁCH:

Đường khổ giá vẫn luôn luôn là bước đường của những ai thành tâm phụng sự Chúa.

Chúa Giêsu đã chẳng phàn: "Ai muốn theo Ta, thì hãy tự thoát, vác khổ giá mình và theo Ta" là gì! Tuy nhiên, khi đọc lại những thử thách, những đau khổ của Mẹ Philomèna và các nữ tu đâu tiên chịu, chúng tôi phải thành thật công nhận, đó là những vị anh hùng.

Qúy danh của bốn nhà truyền giáo sống đờì chiêm niện ấy là:

1. Mẹ Philomèna de L'Immacule Conception
2. Nữ tu Marie Bapptiste (Phó bề trên)
3. Nữ tu Emmanuel
4. Nữ tu Saint Xavier

Mặc dầu Đức Cha Lefèbre tìm mọi phương cách để thành lập dòng Kín trên nước Việt-Nam, nhưng ngoài Đức Cha ra, hàng giáo-sĩ lúc bấy giờ không mấy ai tán đồng dự-tính ấy! Tuy không dám phản đối Đức Cha, nhưng các Ngài cho rằng đó là một việc thiếu khôn ngoan; trong giai đoạn này, nên thành lập những tu-hội hoạt động thì hữu ích hơn. Trên bình diện tự nhiên, các Ngài rất hữu-lý, những trang sử tiếp theo sẽ minh chứng rõ hơn những gì các Ngài tiên đoán.

Căn nhà Đức Cha đã cất cho, không thể tái thiết thành Đan-viện được; vậy nhờ một Đại tá người Tây ban Nha giới thiệu, nhà cầm quyền hứa nhường cho Mẹ Philomèna một khu đất rộng, địa thế rất tốt, nằm trên đường đến thành Vua Minh Mạng, thời ấy người Pháp gọi là "Boulevard de la Citadelle", tức "Đại lộ Cường Để" hiện nay. Nhưng khổ nỗi trên khu đất này không có nhà cửa chi, tất cả đều phải xây cất, mà gia-tài của các nữ tu chỉ vỏn vẹn có 1800 quan. Phần Đức Cha, Ngài không hề dự tính những phí tổn cần phải có để kiến thiết, thành lập một đan-viện theo Quy Luật dòng Kín... Thêm vào đó, một cơn thử thách tinh-thần rất trầm trọng; vì không hợp khí hậu, và vì đời sống quá kham khổ, sau ba tháng chịu đựng, nữ tu Emmanuel đã ngã bệnh, bác sĩ khuyên người nên trở về Pháp, và nữ tu Marie-Baptiste quá chán nản trước những thử thách cả tinh-thần lẫn thể xác, cũng lui bước trở về trời Âu! Thế là từ nay chỉ còn Mẹ Philomèna và nữ tu saint Xavier. Mẹ Philomèna ghi lại trong nhật ký:

"Cơn thử thách này thật là nặng nề cho kẻ ở lẫn người đi. Tôi cảm thấy quá cô độc, không sao diễn tả được. Mặc dù tận thâm tâm, tôi tin tưởng tin sẽ thành công, nhưng đôi khi tôi cũng lo sợ, bao khó khăn vây phủ quanh tôi".

Và đây, một trong những khó khăn ấy là vấn đề bất đồng ngôn ngữ! Thời đó làm gì có thể tìm ra một cuốn tự-điển, hoặc một giáo sư để trao dồi, học hỏi tiếng Việt, thế mà các thỉnh sinh đến xin nhập tu mỗi ngày mỗi thêm đông. Phần đông các chị là con cháu của những Đấng Tử Đạo, cũng có chị đã tuyên xưng Đức Tin và từng mang gông cùm vì danh Chúa. Các chị rất can đãm, rất nhiệt thành, nhưng các chị không được huấn luyện và học vấn đầy đủ, nhất là thụ huấn nền văn hoá Tây phương. Tuy nhiên, tinh thần cầu nguyện, bầu khí trầm lặng, nếp sống khắc khổ của dòng Cát-Minh rất thích hợp với các chị. Hơn nữa, nhờ ơn Chúa, nhờ lòng nhân hậu, và sự kiên nhẫn của các Mẹ, các tập sinh Viet-Nam đầu tiên đã thành công trên con đường dấn thấn sống đời chiêm niệm, cuộc đời truyền giáo trong thinh lặng và hy-sinh. Quả thật, các chị là những viên đấ tảng xây đắp đan-viện chúng tôi ngày nay vậy...

KIẾN THIẾT ĐAN-VIỆN:

Để có đủ tài chánh trong công cuộc kiến thiết, trùng tu đan viện, Mẹ Philoména phải thức thâu đêm viết thư xin toàn thể gia-đình Cát-Minh tại Pháp trợ giúp. Trong dịp này, tinh thần đoàn kết hỗ tương của gia-đình dòng, cũng như lòng nhiệt thành truyền giáo của người nữ tu Kín được chứng quả bằng việc làm cụ thể. Các dòng đã tỏ ra rất quảng đại đáp lời Mẹ Philomèna. Phần Đức Cha Lefèbre, Ngài ủy thác việc xây cất này cho một Cha Thừa sai: Cha Pierre ROY. Cha này trước kia hoạt động ở miền đông Nam-Việt, sau bị trục xuất sang Singapore. Tại đây Ngài có dịp gặp hai nữ tu Kín hồi hương trong tháng Giêng vừa qua. Cuộc gặp gỡ đó gây cho Cha một ấn tượng không mấy đẹp về cuộc thành lập Dòng Kín tại Sài-gòn. Nhưng Ý Chúa nào ai hiểu thấu? Đức Cha lại mời Cha về giúp địa phận Ngài với công tác tuyên-úy Dòng Kín! ...

Ngay buổi chiều cặp bến Sài-gòn, (tháng Hai 1862) Cha được giao cho trọng trách mà từ trước Cha vẫn có thành kiến. Sáng hôm sau, Cha đến dâng Thánh Lễ tại Dòng Kín.

Đây chúng ta hãy nghe người chép sử thuật lại câu chuyện giữa Mẹ Philomèna và Cha ROY trong buổi sáng lịch sử đó:

"Sau Thánh Lễ, đợi Cha cám ơn xong, Mẹ Philomèna mời Cha qua phòng khách. Phần Mẹ không khỏi lo-sợ vì biết Cha không tán đồng công cuộc lập Dòng của mình. Câu chuyện bắt đầu rất lạnh nhạt, Cha vô đề bằng câu khuyên Mẹ Philomèna: "Nên trở về Pháp là hơn". Mẹ Philomèna trả lời:

-"Thưa Cha, các Bề trên của con gửi con đến đây để thành lập một Đan-viện theo Quy Luật Dòng Thánh chúng con; con sẽ tận dụng hết mọi khả năng để đạt tới thành công, và con chỉ có thể chịu khuất phục khi không còn một tia hy-vọng nào nữa".

-Nhưng Mẹ có chắc rằng ở đây Mẹ sẽ giữ trọn lời Khấn như ở Pháp không?

-Thưa Cha, con thấy không có chi trở ngại cả. Khắp nơi đều có thể vâng-phục, đều có thể giữ Đức Trinh-Khiết; còn về lời Khấn Khó Nghèo, con thiết tưởng không một nơi nào trên thế gian này có thể giúp chúng con thực thi Đức Khó Nghèo bằng ở đây, vì ở đây tất cả đều thiếu thốn, cả tinh-thần lẫn vật chất" ...

Câu nói chân thành cảm động này có năng lực biến đổi thành-kiến và cảm hóa được vị linh-mục thừa sai. Cha ROY dịu giọng đáp:

-Này Mẹ, vậy Mẹ cứ ở lại đây, tôi sẽ tận lực cộng tác với Mẹ trong công việc kiến thiết Đan-viện của Mẹ. Mẹ hãy tín nhiệm nơi tôi.

Mẹ Philomèna hết sức ngạc nhiên và cảm động trước sự thay đổi bất ngờ của Cha. Từ ngày đó, Cha khởi công tra tay vào việc. Cha vừa làm công việc của một kiến-trúc-sư, vừa kiêm chức thợ hồ, vừa chỉ huy đoàn thợ trong từng chi tiết. Chỉ trong vòng ba tháng, tường thành Nội-Vi và mấy dãy nhà nhỏ xứng hợp cho một nữ đan-viện đã thành hình.

Ngày Lễ Thánh Tâm năm 1862, Đức Cha Lefèbre hân hoan đến dâng Thánh Lễ khánh thành Đan-viện mới, đặt dưới sự bảo trợ của Thánh Giuse. Ai có thể tả được tâm tình của Mẹ Philomèna trong ngày hồng ân ấy như thế nào? Tiếng nói nhân phàm tốt hơn nên thinh lặng, nhường cho tiếng lòng tri-ân sâu thẳm của Người nói lên trong thầm lặng trước Thánh Nhan Chúa. Chẳng những ngày hôm đó, mà suốt đời Người và qua Người, lòng tri-ân luôn luôn sống động trong lòng các con của Người qua các thế hệ. Quả thật, trên đường phục-vụ Chúa, cùng với những đau khổ thử thách tất nhiên không sao tránh khỏi. Thiên Chúa là Người Cha nhân lành luôn tỏ ra ưu-ái, nâng đỡ tất cả những người thiện chí thành tâm.

Để kết thúc bài này, chúng tôi xin ghi lại nơi đây lời nói bất hủ của Mẹ Philomèna

"Có lẽ sau này các con sẽ không bao giờ gặp phải những thử thách mà Mẹ đã trải qua; Mẹ chưa thuật lại được đến một phần mười, nhưng Mẹ mau mau thêm rằng, tâm hồn Mẹ luôn bình-an, thứ Bình-an thâm sâu trong Chúa".

Lời yêu cầu của Mẹ Thánh Têrêsa chúng tôi: "Hãy thành lập dòng Kín trên nước 'An-nam'" đã được thực hiện từ trên thế kỷ nay, còn lời hứa hẹn tiếp theo của Người: "... Nhờ đó Thiên Chúa sẽ được phụng-sự và tôn vinh không ít" thì sao?...

Phụng sự Chúa và làm cho Chúa được tôn vinh chắc hẳn phải là tiêu chuẩn của đời sống chúng tôi, những người con của Thánh Nữ Tiến Sĩ Têrêsa Avila. Nguyện xin Mẹ Thánh giúp chúng con trung thành với lý-tưởng Dòng Cát-Minh để nguyện vọng của Mẹ được thành tựu.

KẾT LUẬN:

Đan-viện Cát-minh Sài-gòn là đứa con đầu lòng của tu-dòng được thành lập nơi miền truyền giáo. Năm 1961 kỷ niệm đệ nhất chu-niên ngày Thành Lập, người ta đã kiểm điểm được hơn 50 đan-viện trên toàn cõi Đông-Nam Á, xuất phát từ nhà Sài-gòn.

Hiện nay tại Việt-Nam có tất cả 6 đan-viện: Sài-gòn, Bình-triệu, Huế, Nha-trang, Ban-mê-thuột và Phan-Thiết.

Một Đan Sĩ

Tags · Các Đan Viện

Đọc nhiều nhất Bản in 25.07.2007. 17:40